İstanbul’da Yalnız Yaşayan Yaşlılara Yönelik İhtiyaç Temelli Hizmet Sunum Modeli: Kanıta Dayalı Bir Politika Önerisi

Amaç

Bu projenin temel amacı, İstanbul’da yalnız yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin sağlık ve sosyal bakım ihtiyaçlarını çok boyutlu olarak analiz etmek, bu ihtiyaçları mekânsal düzlemde haritalamak ve bu analizler doğrultusunda mobil temelli, erişilebilir, ihtiyaç odaklı ve kanıta dayalı bir hizmet sunum modeli geliştirmektir. Nihai hedef, yaşlılara yönelik hizmetlerin daha etkin, hedefe yönelik ve adil biçimde planlanmasını sağlayacak bir karar destek sisteminin oluşturulmasıdır.

Kapsam

Proje, üç ana aşamadan oluşmaktadır:

1. Mekânsal Analiz: TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verileri kullanılarak yalnız yaşayan yaşlı bireylerin İstanbul genelindeki ilçe ve mahalle düzeyinde dağılımı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile haritalanacaktır. Bu haritalar, sağlık tesislerine mesafe, toplu taşıma erişimi ve sosyoekonomik göstergelerle bütünleştirilerek hizmet ihtiyacı açısından riskli bölgelerin belirlenmesine olanak sağlayacaktır.
2. Saha Verisi Toplama: Riskli bölgelerden tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenecek yaşlı bireylerle yüz yüze anket çalışmaları yapılacaktır. Anketlerde barınma, sağlık hizmetlerine erişim, sosyal destek düzeyi, dijital okuryazarlık, ilaç uyumu ve psikososyal durum gibi çok boyutlu veriler toplanacaktır.
3. Hizmet Modeli Geliştirme: Toplanan veri ve analizler doğrultusunda, mobil ekiplerin ihtiyaç düzeyi yüksek bölgelere yönlendirilmesini sağlayacak, modüler ve uygulanabilir bir hizmet sunum modeli geliştirilecektir. Model, farklı senaryolar çerçevesinde duyarlılık analizlerine tabi tutularak performansı test edilecektir.

Beklenen Kazanımlar

• İstanbul’da yalnız yaşayan yaşlı nüfusun mekânsal dağılımının görselleştirilmesi ve risk haritalarının oluşturulması
• Sağlık ve sosyal hizmetlere erişimdeki eşitsizliklerin bölgesel düzeyde tespit edilmesi
• Yaşlı bireylerin temel ihtiyaçlarının bütüncül biçimde analiz edilmesi
• İhtiyaç temelli, mobil ve erişilebilir bir hizmet modelinin geliştirilmesi
• Geliştirilen modelin sosyal hizmet sağlayıcılar tarafından uygulanabilirliğinin test edilmesi
• Aktif ve sağlıklı yaşlanma politikalarının veri temelli olarak desteklenmesi
• Karar vericilere yönelik politika önerileri ve rehber belgelerle yaygın etki sağlanması

Türkiye’de hızla yaşlanan nüfusun ve özellikle büyük şehirlerde yalnız yaşama oranlarının artması, sağlık ve sosyal hizmet planlamasında yeni yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. İstanbul gibi yoğun ve karmaşık bir kentte, yalnız yaşayan yaşlı bireylerin karşılaştığı sağlık eşitsizlikleri, sosyal izolasyon ve dijital dışlanma gibi sorunların çözümü için geliştirilecek bu model hem yerel hem de ulusal politika yapıcılar açısından önemli bir araç olacaktır. Proje, yerel bağlama duyarlı, sürdürülebilir ve uygulanabilir çözümler sunarak yaşlılara yönelik hizmetlerin etkinliğini ve kapsayıcılığını artıracaktır. Projenin uluslararası düzeyde benzer çalışmalara örnek teşkil edebilecek bir yapıda olması da beklenmektedir.